W Muzeum Okręgowym w Sandomierzu otwarto nową, profesjonalną pracownię konserwatorską. W spotkaniu, które odbyło się 28 listopada 2016 roku,  uczestniczył Marek Bronkowski Burmistrz Sandomierza, dr Dominik Abłamowicz Dyrektor Muzeum, Anna Żak-Stobiecka Wojewódzki Konserwator Zabytków w Kielcach, pracownicy muzeum, uczniowie oraz mieszkańcy miasta. Dyrektor sandomierskiej placówki podkreślił jak ważnym przedsięwzięciem było otwarcie profesjonalnej pracowni oraz podziękował wszystkim tym, którzy przyczynili się do jej powstania.

   W ramach projektu zakupiono profesjonalny sprzęt pozwalający na pełną, nowoczesną i bezpieczną konserwację oraz restaurację.  Powstanie pracowni pozwoli na spełnienie jednej z podstawowych funkcji muzeum – stałej ochrony i zachowania materialnego dziedzictwa kulturowego. Tak pojmowana konserwacja muzealna w praktyce zostanie zrealizowana dwutorowo: z jednej strony przeprowadzone zostaną interwencyjne zabiegi konserwatorskie jak np. usuwanie zabrudzeń, podklejanie odspojeń, uzupełnianie ubytków, wykonywanie retuszy, a z drugiej liczne działania z zakresu profilaktyki i prewencji konserwatorskiej jak np. utrzymywanie odpowiednich warunków przechowywania i ekspozycji, stała kontrola i dokumentacja stanu zachowania.

   Projekt został zrealizowany w ramach programu Dziedzictwo kulturowe – priorytet 2 – Wspieranie działań muzealnych, Utworzenie pracowni konserwatorskiej w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu, dzięki dotacji finansowej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wynoszącej 48 017, 58 zł. Całkowity koszt zadania wyniósł 63 314, 80 zł. 

  W czasie wydarzenia odbyło się uroczyste przekazanie statutu cechu krawców w Sandomierzu dla Muzeum Okręgowego w Sandomierzu przez Burmistrza Sandomierza.

   Dokument został wystawiony w Warszawie 29 kwietnia 1616 roku przez króla Zygmunta III Wazę. Został spisany na pergaminie o rozmiarach 600x760 mm. Pierwsze i ostatnie formuły są spisane po łacinie, a dyspozycja (właściwy statut) piękną staropolszczyzną.

   Według ustaleń sandomierskiej Komisji Dobrego Porządku (Komisji Boni Ordinis), w II połowie XVIII wieku statut sandomierskiego cechu krawców z 1616 roku znajdował się w Sandomierzu. Później zapewne został wywieziony przez Austriaków. W lipcu 1937 roku został zakupiony w Wiedniu przez kolekcjonera i właściciela Apteki pod Białym Orłem w Białej (dzis. Bielsko-Białą) mgra Stefana Ganszera za 40 zł. Jego kolekcja została wystawiona na aukcji antykwarycznej w Krakowie 5 listopada 2016 roku. Statut cechu krawców sandomierskich został zakupiony na tej aukcji za 8 360 zł.

   W dokumencie tym spisano statut cechu krawców w Sandomierzu i przywileje nadane w XVI wieku przez króla Zygmunta Augusta, które spaliły się w czasie wielkiego pożaru Sandomierza 11 maja 1612 roku. Król Zygmunt III Waza potwierdził przywileje i własnoręcznie się pod nimi podpisał – w lewym dolnym rogu dokumentu. Oprócz niego podpisał się pisarz kancelarii królewskiej Mikołaj Choromański – w prawym dolnym rogu dokumentu.

  Pomimo tego, że cechów w Sandomierzu było co najmniej trzynaście, niewiele wiemy o organizacji tych samorządów rzemieślniczych choć odgrywały w życiu miasta rolę ogromną, również w zakresie obyczajowości i obronności. Z omawianego dokumentu możemy się dowiedzieć, że cech krawców był zobowiązany do gromadzenia uzbrojenia: pancerzy, szyszaków, hakownic, i półhakownic oraz halabard na wypadek obrony miasta. Statut reguluje organizację cechu i warunki awansu na czeladnika i mistrza cechowego oraz egzaminy z tym związane. Dokument ustala zasady życia religijnego – udział w uroczystościach przy ołtarzu cechowym w kościele św. Piotra w Sandomierzu, mówi o zasadach prowadzenia działalności gospodarczej (kontrola jarmarków). Statut zawiera nawet opis zwyczajów towarzyskich i cechowych (koszt kolacji dla braci cechowych i rodzaje trunków) oraz przepisy przeciwko partaczom.

   Wiadomo, że archiwalia cechów sandomierskich nie zachowały się. Wobec tego przekazywany dla Muzeum Okręgowego oryginał statutu cechowego można nazwać unikatem. Jest to jedyny zachowany w tak dobrym stanie statut cechu sandomierskiego, choć wymaga drobnej konserwacji.

Oprac. tematyczne części tekstu oraz Dokumentu:

dr hab. Tomisław Giergiel, Karolina Garnuszek

Dział Historyczny

Muzeum Okręgowe w Sandomierzu