Rada Miasta Sandomierza na XXXI sesji w dniu 28 września br. jednogłośnie ustanowiła nowe symbole Miasta Sandomierza, wprowadzając do Statutu Miasta zapisy o herbie, fladze, sztandarze i pieczęci. Zgodnie z tymi zmianami herbem Sandomierza jest wizerunek Orła Białego ze złotą koroną na głowie, z rozpostartymi skrzydłami, złotym dziobem i szponami, w czerwonym polu tarczy. Ten zaszczytny znak został umieszczony również na pieczęci urzędowej, fladze (także w wersji służącej do wywieszania w układzie pionowym, czyli tzw. bannerze) oraz sztandarze miasta, który zawiera rozbudowany program symboliczny. Oprócz herbu miasta na stronie głównej, na stronie odwrotnej zostanie usytuowany herb ziemi sandomierskiej jako znak stołecznych funkcji Sandomierza. Sztandar otrzyma złociste zdobienia brzegów nawiązujące do ornamentu na dawnych księgach miejskich oraz głowicę przedstawiającą potrójną srebrzystą lilię – symbol idei królewskiej łączący treści religijne zawarte w herbie kapituły sandomierskiej.   

   Ustanowienie symboli miasta poprzedziło pozytywne zaopiniowanie projektów przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji po uzyskaniu merytorycznej oceny w zakresie ich zgodności z zasadami heraldyki, weksylologii i miejscowej tradycji historycznej. Dokonała tego Komisja Heraldyczna przy MSWiA, która również pozytywnie zaopiniowała przedstawione wzory. Warto podkreślić, że w uzasadnieniu tej opinii Komisja uznała, że oficjalny wzór herbu składa się z godła i tarczy tzw. hiszpańskiej, czyli o kształcie zaokrąglonym w części dolnej, dopuszczając jednak użycie tarczy renesansowej, co stanowi istotne novum w heraldyce samorządowej. Właśnie tak stylizowana tarcza herbowa z dwoma rozetkami w bocznych wcięciach została umieszczona na sztandarze miasta Sandomierza, odwzorowując tym samym wyobrażenie napieczętne z 1562 roku, znajdujące się w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie (Archiwum Piłsudskich-Giniatowiczów). Ten najbardziej reprezentatywny i dojrzały stylowo herb występujący na pieczęci ogólnomiejskiej posłużył jako wzór przedkładanych projektów. Zastosowano w nich czerwoną barwę pola nawiązującą do zwyczaju, ale także przywileju posiadanego przez Sandomierz wyciskania owej pieczęci w czerwonym wosku.

   Wzmiankowana pieczęć została reprodukowana wraz z pozostałymi źródłami ikonograficznymi w wydanej przez Urząd Miejski w Sandomierzu publikacji „Herby miasta królewskiego Sandomierza” autorstwa profesora Henryka Seroki, historyka specjalizującego się w badaniach nad heraldyką polską i dyscyplinami pokrewnymi, łączącego badania nad heraldyką historyczną z jej rozwojem i współczesnymi zastosowaniami (doktorat: Herby miast małopolskich do końca XVIII wieku, habilitacja: Problemy heraldyki samorządowej w Polsce). Badacz ten stwierdził iż „opracowany współcześnie herb Sandomierza nawiązuje do najstarszej pieczęci reprezentującej miasto, sprawionej w czasach króla Zygmunta Augusta. Jest więc zarazem przypomnieniem Złotego Wieku dla Polski i Miasta a także władców dynastii, za której Orzeł Biały stał się herbem Sandomierza”. Henryk Seroka jest również autorem koncepcji historyczno-heraldycznej przyjętego herbu Sandomierza (we współpracy z Tomisławem Giergielem), a jego opracowania plastycznego dokonał Lech T. Karczewski.

   Przytoczona wyżej publikacja zawiera szerokie uzasadnienie ustanowionego wzoru herbu oraz katalog źródeł rozproszonych w zbiorach archiwalnych, muzealnych i bibliotecznych ukazujących proces jego kształtowania. Jak napisał we wstępie Burmistrz Sandomierza Marek Bronkowski: „Ostateczny wynik w postaci opracowanego tutaj herbu, okazał się wielką nobilitacją dla naszego miasta. Herb przedstawiający Orła w koronie jednoznacznie kojarzy się z herbem państwa. Sandomierz należy do nielicznych miast, takich jak na przykład Gniezno, które mogą posługiwać się takim szczególnym symbolem miejskim.” Analiza i interpretacja zaprezentowanych źródeł pozwala na przyjecie, iż Orzeł w herbie miasta jest symbolem kilkusetletnich jego związków z Państwem Polskim i polskimi władcami. Jest to również świadectwo wyjątkowej łaski i względów monarchy wobec miasta.

autor: dr hab. Tomisław Giergiel

(pracownik naukowy Zakładu Archiwistyki i Nauk Pomocniczych Historii UMCS, kierownik Działu Historycznego Muzeum Okręgowego w Sandomierzu)