Przygotowanie i ofiarowanie Księgi Jubileuszowej to piękny obyczaj kultywowany w środowiskach naukowych i akademickich. Księga taka to zbiór naukowych tekstów złożonych w darze temu, któremu jest dedykowana. Świadectwo szacunku, wdzięczności, przyjaźni, wspólnoty z jubilatem.

  30 stycznia br. w Sali Lustrzanej Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie miała miejsce taka uroczystość. Wręczeniem tomu studiów zatytułowanego Animos labor nutrit („Praca karmi umysły”) – to sentencja Cycerona – uhonorowano siedemdziesiątą rocznicę urodzin prof. dr. hab. Andrzeja Buko, wybitnego archeologa, koncentrującego swe zainteresowania naukowe na okresie wczesnego średniowiecza, a w sposób szczególny na zagadnieniach pograniczy etnicznych i kulturowych na tle formowania się środkowoeuropejskich państw. Od swego naukowego startu (w 1970 r.) Jubilat związany jest z Instytutem Archeologii i Etnologii PAN (do roku 1992 r. noszącym nazwę Instytut Historii Kultury Materialnej PAN); w latach 2007–2015 był jego dyrektorem. Andrzej Buko to także wieloletni nauczyciel akademicki, m. in. profesor w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego (1995–2018).

  Świadkami i uczestnikami tej uroczystości, zainaugurowanej przez prof. dr. hab. Jerzego Maika, dyrektora IAiE PAN, i dr. hab. Krzysztofa Jakubiaka, dyrektora Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego byli archeolodzy i historycy- mediewiści z różnych ośrodków akademickich i instytutów naukowych, współpracownicy, przyjaciele, także ci z lat studiów, dawni studenci Profesora, uczniowie, kontynuatorzy bliskich mu specjalizacji badawczych. Wszyscy zespoleni uczuciem uznania dla naukowych osiągnięć Jubilata i sympatii, jaką sobie zaskarbia swą szczodrą wobec innych, przyjazną osobowością. Te motywy wybrzmiewały podczas laudacyjnych przemówień, słów życzeń i gratulacji (także tych przekazanych drogą korespondencyjną), które rozbłysły po kulminacyjnym momencie: wręczeniu Jubilatowi pamiątkowej księgi (36 studiów) przez trójkę jego uczniów – redaktorów edycji.

  W biografii osobistej i naukowej Jubilata nader ważne miejsce zajmuje Sandomierz. Bożena i Andrzej Bukowie mieszkali w nim 18 lat. W sandomierskiej Stacji Archeologicznej IHKM PAN Andrzej Buko rozpoczął w 1970 r. swą zawodową drogę pod życzliwym okiem mistrza swej naukowej młodości, prof. dr. hab. Stanisława Tabaczyńskiego, kierownika obfitujących w znakomite rezultaty interdyscyplinarnych badań archeologicznych Sandomierza (1969–1973). W Sandomierzu powstał jego doktorat i habilitacja. Po przenosinach do Warszawy związki Jubilata z Sandomierzem nie osłabły. Prowadził w okolicy badania terenowe (Kleczanów, 1989-1992), publikował (m.in. książka Początki Sandomierza, 1997).Odegrał kluczową rolę w organizacji Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego (był jego pierwszym prezesem), współtworzył Studium Generale Sandomiriense – Wyższą Szkołę Humanistyczno-Przyrodniczą.

  Mimo, że z biegiem lat rozszerzał się zakres podejmowanych przez Profesora tematów badawczych,geografia prowadzonych przezeń badań terenowych (Chełm, różne kraje Europy), przybywało gościnnych wykładów w różnych ośrodkach zagranicznych, zaproszeń do udziału w różnych konferencjach i naukowych gremiach, także wyróżnień – członek -korespondent Polskiej Akademii Nauk, to przecież Sandomierz zajmował i wciąż zajmuje ważne miejsce na planie jego życia osobistego i naukowego. Znajduje to wyraz w publikacjach (także na łamach „Zeszytów Sandomierskich”), wspieraniu sandomierskich inicjatyw naukowych, aktywności w ramach Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego – m. in. z jego inspiracji została zorganizowana sesja naukowa „Sandomierz – miasto między Wschodem a Zachodem”(2012),odwiedzinach miasta z różnych okazji i bez okazji.Sandomierz odwdzięczył się Profesorowi tytułem Honorowego Obywatela Sandomierza (2004).

  Podczas uroczystości w Instytucie Archeologii i Etnologii Sandomierz co i raz się pojawiał wystąpieniach mówców,Szczególny gość, prof. dr hab. Jerzy Gąsowski, nestor polskich archeologów (rocznik 1926),inicjator badań archeologicznych w Sandomierzu na przełomie lat 50/60 ubiegłego wieku (to w ich trakcie odkryto słynne wczesnośredniowieczne szachy) przypomniał m.in., że to właśnie on skutecznie zachęcił młodego adepta archeologi do skorzystania z nadarzającej się okazji podjęcia pracy etatowej w Sandomierzu (jego niepokój przed „skokiem” z nieznane uśmierzał optymistyczną wizją: „Z Sandomierza droga prowadzi do Paryża”. Spełnioną, jeśli się weźmie pod uwagę międzynarodowe kontakty naukowe Andrzeja Buko zainicjowane już w jego sandomierskich latach).Sandomierskie wątki biografii Jubilata wydobyłem w swym wystąpieniu imieniem Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego. Wracał do nich także bohater uroczystości, kierując m.in. słowa wdzięczności do swego naukowego mentora, prof. dr. hab. Stanisława Tabaczyńskiego. Serdeczne życzenia wypowiedzieli dwaj dyrektorzy sandomierskich placówek muzealnych: ks. Andrzej Rusak (Muzeum Diecezjalne) i dr Dominik Kacper Płaza (Muzeum Okręgowe), a także dr hab. Marek Florek, od lat zajmujący się archeologią Sandomierza i okolic.

  Pośród uczestników oficjalnej części spotkania i towarzyskiej biesiady naliczyłem sporą grupę osób, nade wszystko archeologów, związanych węzłami przyjaźni z Jubilatem, a także z Sandomierzem i okolicą , czy to swymi zainteresowaniami badawczymi, czy też członkostwem w Towarzystwie Naukowym Sandomierskim (dr hab. Tadeusz Baranowski, mgr Dorota Cyngot, dr hab. Marek Florek, prof. Ewa Hauser, mgr Tomasz Herbich, dr Hanna Kowalewska- Marszałek, prof. Leszek P. Słupecki, prof. Urszula Sowina, mgr Dariusz Wyczółkowski). Przekazuję informację o tej radosnej uroczystości, która zapewne ucieszy wielu sandomierskich przyjaciół i znajomych Bożeny i Andrzeja Buków, a także wszystkich, którzy są świadomi zasług Profesora dla rozpoznania wiedzy o genezie i najstarszej historii Sandomierza.Dopowiem jeszcze, że Jubilatz początkiem stycznia b.r. został powołany na prestiżowe stanowisko dziekana Wydziału I Nauk Humanistycznych i Społecznych Polskiej Akademii Nauk i członka Prezydium PAN.

Foto: Mateusz Osiadacz IAIE PAN

Tekst: Krzysztof Burek