W 2011 r. Organizacja Turystyczna „Szlak Jagielloński” zorganizowała trzecią podróż promocyjną historycznym traktem łączącym niegdyś stołeczne zamki w Krakowie i Wilnie. Przez 14 dni odkrywaliśmy jak on wyglądał przed 510. laty, gdy w Mielniku nad Bugiem, doszło do kolejnej unii Polski z Litwą.

Z miasta unii do Wilna

Zgodnie ze zwyczajem 1 lipca obchodziliśmy w Lublinie utworzenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Najpierw podczas międzynarodowej konferencji pt. „Europejska turystyka Zachód – Wschód”, zastanawialiśmy się nad strategią uzyskania wpisu na Listę UNESCO (m.in. zasadnością wpisania Sandomierza na listę pomników historii oraz pomysłem odbudowy w Mielniku mostu na Bugu). Później Lubelskie Stowarzyszenie Turystyki Kulturowej „Zachód – Wschód” poprowadziło tematyczne zwiedzanie miasta „śladami unii lubelskiej”, z udziałem osób przebranych w stroje z epoki.
Następnego dnia w Lublinie zaprezentowany został przebieg gościńca litewskiego, po czym rozpoczęliśmy realizację autokarowego programu zwiedzania poszczególnych miejscowości, wzbogaconego w 2011 r. poprzez rysowanie ich historycznych planów z 1501 r. w. Pierwsza taka prezentacja miała miejsce w Ostrowie Lubelskim, gdzie obejrzeliśmy też odremontowany, miejski odcinek królewskiego traktu. Do Parczewa zawitaliśmy na Jarmark Jagielloński, gdzie występowało m.in. bractwo rycerskie z Sandomierza. Mieszkańców zainteresowało również rysowanie planu miasta na historycznym Rynku.
Na szczególną uwagę zasługują tegoroczne uroczystości w pobliskiej Przewłoce, a to za sprawą otwarcia w niej przez Urząd Miejski w Parczewie Izby Historycznej Granicy Polsko-Litewskiej. W ten sposób miejscowy samorząd, jako pierwszy odpowiedział na propozycję Organizacji Turystycznej „Szlak Jagielloński” dotyczącą budowy tematycznej oferty turystycznej na „Szlaku Jagiellońskim”. Organizacja udostępniła w tym celu kopie XVI-wiecznych map pozyskanych z Zamku Królewskiego w Warszawie (kolekcja Niewodniczański). Z kolei LSTK „Zachód – Wschód” – wspomagana przez firmę archeologiczną „Archee” – przeprowadziło rekonstrukcję gościńca.
Mieszkańcy Piszczaca – pomimo utrudnień pogodowych – tłumnie uczestniczyli w prezentacji traktu i ponownie zaangażowali się w jego program. Z kolei podróżnicy mieli okazję obejrzeć wykonane niedawno malowidła na ścianie szkoły, nawiązujące do dziejów dawnego miasteczka. Stąd udaliśmy się do Mielnika, na uroczystość poświęconą Unii Mielnickiej z 1501 r. Okolicznościowej sesji historycznej – ukazującej wydarzenie z czasów Aleksandra Jagiellończyka w szerszej perspektywie dziejów osady – towarzyszył program artystyczny w wykonaniu uczniów Zespołu Szkół im. Unii Mielnickiej.

Z Wilna przez Lublin do Krakowa

W Wilnie zatrzymaliśmy się w Domu Kultury Polskiej (hotel i restauracja „Pan Tadeusz” – po litewsku „Panas Tadas”). Jak zwykle byliśmy również serdecznie przyjęci przez przedstawicieli Muzeum Narodowego – Pałacu Wielkich Książąt Litewskich: do Giedyminasa Gendrėnesa dołączył Marijus Uzorka. Zaprezentowali nam zarówno odbudowywany Pałac, jak również inne wileńskie zabytki, m.in. Wieżę Giedymina i katedrę. W tej ostatniej pokazano nam krypty, m.in. z trumną króla Aleksandra Jagiellończyka. Byliśmy też w cerkwi, w której pochowano jego żonę, księżną Helenę.
Jadąc ze stołecznego Wilna do Krakowa, zatrzymaliśmy się po raz pierwszy na rozpoznanie litewskiego Merecza. Po wkroczeniu do Polski odwiedzaliśmy po kolei miejscowości, w których pamięć o królu Aleksandrze jest wciąż żywa. Najpierw Bielsk Podlaski, na którego Rynku naszkicowaliśmy plan miasta (w 1501 r. jeszcze drewnianego) i poszukiwaliśmy miejsc związanych z królem i jego rodziną. Uzupełnieniem była wizyta w Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach. Dała ona okazję do pogłębienia wiedzy o życiu Białorusinów, od pokoleń związanych z ziemią, przez którą przebiegał królewski trakt.
Ponieważ trasa podróży Aleksandra – i generalnie trakt – wiodła przez Mielnik, powróciliśmy do niego. Odtwarzanie jego planu sprzed 510. laty miało miejsce przed pomnikiem Unii Mielnickiej. Chcąc zaznaczyć nasze poparcie dla odbudowy mostu na Bugu udaliśmy się również na ulicę Mostową, prowadzącą niegdyś na Zabuże, a ponadto – dla porównania – popłynęliśmy promem funkcjonującym od lat w innym miejscu. W Międzyrzecu Podlaskim oprócz dotychczasowych miejsc odwiedzin wybraliśmy też kapliczkę, uważaną przez mieszkańców za powstałą z wykorzystaniem polsko-litewskiego słupa granicznego.
Na miejsce pierwszej prezentacji w Radzyniu Podlaskim – po jego przyłączeniu do reaktywowanego „Szlaku Jagiellońskiego” – obrany został dziedziniec pałacu, którego poprzednikiem był zamek, pamiętający czasy jagiellońskie. Kolejny pałac, o starszym pochodzeniu niż świadczy wygląd, napotkaliśmy w Kocku. Zainteresowanie podróżnych wzbudziła opowieść o dawnej szkole kalwińskiej. Z kolei powrót do Lublina dał nam okazję uzupełnienia wiedzy o nim o historyczne rozplanowanie. Ważnym węzłem komunikacyjnym miasta była Brama Krakowska, wyznaczająca dalszy cel naszej podróży.
Trakt do dawnej stolicy wiódł m.in. przez Bełżyce, w których odwiedziliśmy zamek (a dokładniej to, co po nim pozostało) oraz Rynek i przykościelny zdrój dedykowany Jagielle. W Urzędowie nasze działania skoncentrowaliśmy na Rynku, ale nie tylko. W szczególny sposób zainteresowaliśmy się wałami obronnymi, unikatowymi na skalę królewskiego traktu. Zwiedzając pobliskie Dzierzkowice odszukaliśmy herb z posłańcem – eksponowany na siedzibie Urzędu Gminy – nawiązujący do usług podwodowych świadczonych niegdyś przez mieszkańców (stąd również nazwa pobliskiej osady Dzierzkowice - Podwody).
Pierwsza wizyta w Stopnicy umożliwiła nam generalne zapoznanie się z dawnym miastem (jak zwykle rysowaliśmy kredą jego plan), ale również bliższe przyjrzenie się zamkowi, który niedawno przeszedł remont i oddany został do użytku na cele kulturalne. Stąd udaliśmy się już do Krakowa, gdzie naszym przewodnikiem był uczestnik tegorocznej podróży do Wilna. Wojciech Pająk – o którym mowa – w ciekawy sposób oprowadził nas królewskim traktem począwszy od Małego Rynku do Wawelu. W tamtejszej katedrze pokazał nam m.in. nagrobki jagiellońskie, spinając tym samym symbolicznie podróż Wilno – Kraków.

Powrót z Krakowa do Lublina

 
W ten sposób zakończyła się ta część podróży, która w linii prostej przebiegała całym „Szlakiem Jagiellońskim”. W 2011 r. wiodła ona najpierw do Wilna, zgodnie z zasadą, iż jedziemy na zmianę w różnych kierunkach. Teraz pozostała nam jeszcze droga do Lublina. Przejeżdżając przez Gminę Igołomia-Wawrzeńczyce na dłużej zatrzymaliśmy się tym razem w Wawrzeńczycach, by zapoznać się z dziedzictwem królowej Jadwigi (pomnik oraz przedstawienie grupy teatralnej). Kolejnym punktem przystankowym były Koszyce, szczycące się miejską przeszłością osady z czasów przedjagiellońskich.
Opatowiec, który niedawno dołączył do Organizacji, powitał nas chlebem i … miodem. Prezentacja jego zagospodarowania sprzed 510. laty – gdy przejezdne były jeszcze historyczne drogi wylotowe z Rynku – spotkała się z zainteresowaniem mieszkańców, którzy podpowiadali możliwe rozwiązania. Aktywnie uczestniczyli oni również w zwiedzaniu kościoła podominikańskiego. Zanim wjechaliśmy do Nowego Korczyna mieszkaniec gminy posiadający konie zaprosił nas na przejażdżkę dawnym gościńcem. Z kolei po zabytkowym centrum oprowadził nas przewodnik świętokrzyski, Marek Juszczyk.
Kontynuując podróż nadwiślańskim odcinkiem „Szlaku Jagiellońskiego” dotarliśmy do Koprzywnicy. Szczególne wrażenia wywarł na nad późnoromański zespół kościelno-klasztorny, świadek dawnej obecności cystersów. Najpierw byliśmy jednak w Rynku i tamtejszym pierwszym kościele parafialnym. W Sandomierzu pobyt trwał dłużej ze względu na szczególnie bogate dziedzictwo materialne. Pod czujnym okiem przewodnika rysowaliśmy historyczny plan miasta. Zwiedzając z nim Ratusz, Zamek, tzw. Dom Długosza i katedrę, przekonaliśmy się, że miasto zasługuje na wpis na listę pomników historii.

Bilans trzeciej podróży

 
Podróż promocyjna „Szlakiem Jagiellońskim” rozpoczęła się 1 lipca i zakończyła 14 dnia tegoż miesiąca w Lublinie. Za jej sprawą upamiętniliśmy 510. rocznicę Unii Mielnickiej. Poznaliśmy również wybrane trasy, którymi Aleksander Jagiellończyk przemieszczał się pomiędzy Krakowem a Wilnem. Okazało się, że pamięć o nim kultywowana jest przede wszystkim w Wilnie – ze względu na miejsce pochówku – oraz na Podlasiu, a więc na terenach przynależących niegdyś do Litwy. Ślady działalności króla odkrywaliśmy też w innych miejscach, co zobowiązuje do stałego przypominania tej postaci.
Zdobyty w ten sposób materiał wykorzystany zostanie zarówno przez uczestników podróży, jak i innych, do których dotrze nasz przekaz. Okazji będzie wiele. Dotychczas ukazały się relacje w niektórych mediach (m.in. kolejny znaczący artykuł w „Tygodniku Wileńszczyzny”). Organizacja Turystyczna „Szlak Jagielloński” jak zwykle zamieszcza informację o podróży na stronach internetowych www.szlakjagiellonski.pl, czego uzupełnieniem będzie fotorelacja w kilka tysięcach egzemplarzy folderu na 2012 r. Pozyskane dane wykorzystają również przyszli przewodnicy po „Szlaku Jagiellońskim”.

Każda ekspedycja jest również okazją do nasłuchiwania, w którym kierunku powinien iść się rozwój wspólnej oferty turystycznej. W Przewłoce, koło Parczewa potwierdziło się, że możemy przyczynić się do uruchomienia nowych atrakcji turystycznych. Naprzeciw tej potrzebie wychodzi decyzja Walnego Zebrania Organizacji Turystycznej „Szlak Jagielloński” o utworzeniu w 2012 r. Międzynarodowego Parku Turystyczno-Kulturowego „Via Jagiellonica”. Tematem przewodnim podróży do przeszłości w przyszłym roku będzie 580. rocznica Unii Grodzieńskiej, stąd plany pierwszego wyjazdu na Białoruś.
                                                                                                                                                  

Janusz Kopaczek

prezes Organizacji Turystycznej

„Szlak Jagielloński”

Zdjęcia

1. Druga konferencja „Europejska turystyka Zachód-Wschód”.
2. Otwarcie Izby Historycznej Granicy Polsko-Litewskiej w Przewłoce.
3. Na tle muraru w Piszczacu.
4. Program artystyczny Zespołu Szkół im. Unii Mielnickiej.
5. Muzeum Małej Ojczyzny w Studziwodach.
6. Pomnik Unii Mielnickiej z 1501 r.
7. Pałac w Radzyniu Podlaskim.
8. Zdrój króla Władysława Jagiełły w Bełżycach.
9. Pamiątkowe zdjęcie przed królewską katedrą w Krakowie.
10. Pomnik królowej Jadwigi w Wawrzeńczycach.